در حاشیه فعالیت‌های اخیر مؤسسه «فقاهت و تمدن‌سازی اسلامی»

اگر قرار باشد تغییر و تحولی در حوزه – با توجه به هنجارهای خاص آن – صورت گیرد، باید فقط (تأکید می‌شود فقط) از طریق گفت‌وگو و مُجاب‌ساختن بزرگان آن، یعنی مراجع عظام و اساتید سطوح عالی انجام پذیرد. حوزه مانند دانشگاه نیست که درخواست‌های صنفی از طریق «تجمعات سلف‌سرویسی» به نتیجه برسد؛ بلکه ساختاری کاملاً سنتی و حساب‌شده دارد و سلسله‌مراتب آن باید به دقت رعایت گردد.

گزارشی از یک پایان‌نامه

پرسش اصلی این بود که «چرا خانم‌ها حوزه را انتخاب می‌کنند؟» و «آیا امکان دارد بر اساس انگیزه‌های تحصیلی آن‌ها یک سنخ‌شناسی تیپولوژی از زنان حوزوی ارائه دهیم؟». من در کارم به دو سنخ کلی رسیدم: «سنخ تعالی‌گرا» و «سنخ رشدگرا». برای «سنخ تعالی‌گرا» مسأله‌ی اصلی استفاده از فضای حوزه جهت رشد معنوی – مذهبی است و برای «سنخ رشدگرا» مسأله‌ی اصلی دست‌یابی به انواع سرمایه‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و حتی نمادین.

در گفت‌وگو با حجت‌الاسلام والمسلمین معراجی مطرح شد:

در سیاست‌های کلان، مراجع عظام تقلید همراهی با نظام و مسائل اصلی نظام را نصب‌العین قرار می‌دهند؛ هرچند ممکن است از نظر فکری و سلیقه‌ای اختلاف داشته باشند. در مورد حج امسال نیز هنگامی که نظر نهایی نظام مشخص شد و بعثه‌ی رهبری گفت که ما امسال در حج حضور نداریم، همه‌ی آقایان مراجع به‌راحتی از این تصمیم استقبال کردند.

به بهانه تودیع و معارفه مدیر حوزه‌های علمیه

درایت و نقش‌آفرینی تحسین‌برانگیز آیت‌الله حسینی بوشهری باعث شد مراجع معظم تقلید با اعتماد به وی در مدیریت حوزه سهیم باشند. حسینی بوشهری به‌خوبی می‌دانست حساسیت مراجع در چه زمینه‌ای است و چگونه می‌تواند در تصمیمات کلان مدیریتی، هم نظر بزرگان را تأمین کند و هم در مسیر پیشرفت برنامه‌های حوزوی باشد.

مروری بر تدبیر شیخ عبدالکریم حائری درباره مسأله فلسطین

در این یادداشت به تشریح نوع برخورد حضرت آیت الله شیخ عبدالکریم حائری یزدی با مسئله صهیونیسم پرداخته شده است. نکته قابل توجه این است که حیات مؤسس حوزه علمیه قم در زمانی بوده است که زمزمه شکل‌گیری یک تشکل یهودی در دنیا علنی نشده بود و حتی بسیاری از سیاسیون و متفکران جهان عرب نیز از این موضوع بی‌اطلاع بودند.

در آستانه انتخاب اعضای دور جدید

حوزه‌ علمیه پیش از انقلاب ساختاری کاملاً سنتی و به‌دور از هرگونه سازوکارهای اداری منظم داشت. پس از انقلاب براساس اقتضائات و نیازهای روز، مسأله نظام‌مند شدن ساختار حوزه‌ علمیه مطرح شد. از سوی دیگر بررسی وضعیت فعلی حوزه نشان می‌دهد دغدغه تأکید بر مبانی سنتی در حوزه بی‌راه نبوده و هرچه میگذرد، افت تحصیلی طلاب بیش‌تر مورد توجه مراجع و حتی مدیران حوزوی قرار می‌گیرد. اما طرفداران هردورویکرد اتفاق نظر دارند که نظام‌مند شدن حوزه باید براساس هنجارها و نیازهای خود حوزه صورت گیرد و نه تقلید از الگوهای بیرونی مانند دانشگاه.

در گفت‌وگوی اختصاصی با حجت‌الاسلام والمسلمین نظری شاهرودی:

بانک‌ها گاهی در اجرای بخشنامه‌ها مشکل دارند؛ اما نمی‌شود گفت که هرچه هست رباست؛ آن‌ها عقود شرعی دارند. همچنین بانک‌های خصوصی تاحدی قدرت عملشان در تعیین نرخ و بعضی مسائل دیگر نسبت به بانک‌های دولتی بیش‌تر است؛ پس نمی‌توان به‌‌طور کلی همه بانک‌ها و حتی همه قراردادهای یک بانک را حرام دانست.

در گفت‌وگو با حجت‌الاسلام سیدهادی صالحی مطرح شد:

یکی از دلایل رشد اقبال به احمدالحسن، خوف علاقه‌مندان به امام زمان از ایجاد نظامی در عرض مهدویت است. نوک پیکان حملات احمدالحسن ابتدا به‌طرف مراجع و سپس ولی فقیه است. استدلال او هم این است که مراجع تقلید که کلاً فلسفه وجودی‌شان به‌خاطر غیبت امام زمان است، الان دیگر خود را قدرتی هم‌عرض امام زمان می‌دانند. ما باید اصل ولایت فقیه و جایگاه مراجع را با استناد به بیانات خود رهبری و مراجع به‌درستی معرفی کنیم.باید محور تبلیغات ما اثبات این باشد که این جایگاه، هیچ شأنی در مقابل اصل مهدویت ندارد؛ چه برسد به جایگاهی هم‌عرض و موازی آن.

به بهانه‌ سالگرد تأسیس حوزه‌ علمیه‌ی قم

از تأکیدات آیت‌الله حائری این بود که اداره حوزه باید زیر نظر یک نفر باشد و دیگران در هر مقام علمی، به او یاری برسانند؛ رمز توفیق وی نیز در اداره حوزه، همین بود. البته علمای بزرگ هم بسیار با او هماهنگ بودند و به مدیریت و تدبیرهای او، خالصانه گردن نهادند/سال ورود آیت‌الله حائری به قم مصادف بود با به سلطنت رسیدن رضاشاه؛ مسأله‌ای که موجبات مقابله شدید نهاد حوزه (مرکز رهبری دینی) و نهاد دولت (مرکز قدرت و تصمیم‌گیری اجرایی) را فراهم ساخت.

حوزه علمیه و خبرگان (۳)

در سال‌های اخیر تشکل‌هایی در حوزه علمیه و در سطوح اساتید معظم تشکیل شده است که رویکرد جدید و قابل تحسینی در انسجام بیش‌تر اساتید داشته‌اند. از این تشکل‌ها نیز انتظار می‌رود به‌صورت جدی وارد عرصه انتخابات مجلس خبرگان شوند تا هم دین خود را به انقلاب اسلامی ادا کنند و هم خط بطلانی بکشند بر تئوری جدایی حوزه از نظام یا همان «حوزه سکولار».