ویژه‌نامه آغاز سال تحصیلی حوزه‌های علمیه / ۴

  • علم و اجتهاد
  • نسخهٔ چاپی
  • همخوان کنید
  • ۱۵ دیدگاه (RSS)

اگر استاد حیدری را خارج از فضای آموزشی ملاقات کنیم، از تواضع و بی‌تکلفی رفتارشان به هیچ وجه نمی‌توان حدس زد که ایشان صاحب یکی از پرتجمع‌ترین و بانشاط‌ترین کرسی‌های درس حوزه است. نوع بیان و روش تدریس استاد باعث شده صدها نفر سا‌ل‌ها در درس ایشان حضور یافته، از محضرشان استفاده کنند. گفت‌وگوی پیش‌رو در منزل استاد انجام شده است که تقدیم می‌شود.

کرسی تدریس و جایگاه اساتید معظم در حوزه‌های علمیه، بی‌بدیل بوده و تأثیر اصلی را در تربیت هزاران نفر از شاگردان مکتب امام صادق(ع) تا کنون داشته است. به نظر جناب‌عالی آیا مقام استاد از جهت ارتباط معنوی و علمی با شاگردان در عصر کنونی نسبت به سده‌های گذشته تغییر کرده است یا خیر؟

بسم الله الرحمن الرحیم. الحمدالله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین. در تمامی ادوار به نحو قضیه مهمله، ارتباط معنوی و علمی خاصی بین استاد و محصّل بوده است، حتی امروز. ولی به نظر می‌رسد این ارتباط نسبت به گذشته رو به کاستی است. منشأ این تغییر می‌تواند یکی از این دو امر باشد. یک، اشتغال زیاد استاد یا محصل. معمولا برای استاد و محصل امور و اهداف فراوانی تعریف شده و یا خود تعریف کرده‌اند که حتی اگر در طرفین رغبت هم وجود داشته باشد، مانع ارتباط خاص است. مثلا کثرت تدریس برای اساتید موجب می‌شود که استاد حتی نتواند پیش یا پس از درس، به پرسش‌های شاگردانش پاسخ دهد، به ویژه که بعضی از اساتید که به مراحل عالیه علمی می‌رسند، بر اشتغالاتشان افزوده می‌شود. مشکلات مالی و تأمین معاش نیز مانع پیگیری علمی شاگردان از استاد می‌شود. منشأ دیگر، بی‌رغبتی است. بی‌رغبتی استاد و محصل به هر علتی از علل نیز عاملی برای تغییر یادشده است. گاهی بی‌فایده دانستن این رابطه، سبب بی‌رغبتی می‌شود.

استاد حیدری فسائی

به دلایل مختلفی شاهد تغییر ارتباط استاد و شاگرد در حوزه‌های علمیه هستیم. چه راهکاری برای احیای روابط معنوی و اخلاقی بین اساتید و شاگردان پیشنهاد می‌کنید؟

بعد از علم به منشأ تغییر، قهراً احیای ارتباط منوط به از بین بردن منشأ خواهد بود و لزوم از بین بردن منشأ با توجه به منافع فراوانی که در ارتباط نهفته است، امری بدیهی به نظر می‌رسد. وقتی درباره بزرگان علمی و معنوی به مطالعه می‌نشینیم، می‌بینیم که تاریخ بزرگان معمولا خالی از ارتباط نیست و بعضا خودشان نیز به اهمیت ارتباط و مؤثر بودن آن در زندگی علمی و معنوی خود تصریح کرده‌اند. اگر بخواهم در یک کلمه عرض کنم، بزرگانی که ارتباط خاص علمی و معنوی با اساتید خود داشته‌اند، در رسیدن به اهداف خود با مشکلات کمتری مواجه شده‌اند و بی‌هدفی و خوف از متعالی نبودن هدف و نرسیدن به آن، دغدغه آنها نبوده است. انتقال تجربیات اساتید به شاگردان از جمله فوایدی است که می‌تواند بر این ارتباط مترتب شود که البته فواید دیگری نیز از همین انتقال تجربیات حاصل می‌شود.

به نظر شما در وضعیت کنونی آیا اساتید سطوح عالی روند درست و مناسبی در پیمودن پله‌های ترقی طی کرده‌اند؟ به بیان دیگر، یک استاد از نظر شما باید چه مراحل علمی را طی کند تا بتواند در سطوح عالی حوزه علمیه به عنوان استاد مبرّز به تربیت شاگرد بپردازد؟

یک استاد علمی چه در مرحله سطح عالی، چه در مرحله مقدمات، اگر اموری را پیش از درس، حین درس و پس از درس رعایت کند، موفق خواهد بود. یکی از امور پیش از درس این است که کتابی را که قصد تدریس آن را دارد، دو بار از ابتدا تا انتها مطالعه کند و تمامی نقاط کور متن را برای خود روشن سازد. استاد باید همه اشکالات احتمالی را پیدا و جواب آنها را به دست بیاورد، مطالب را تقسیم منطقی کند و برای هر مطلبی مثال‌های واقعی متعدد پیدا کند. استاد باید زودتر جزوه درس را تا پایان بنویسد که در شب‌های درسی هیچ گونه دغدغه‌ای درباره جزوه نداشته باشد و وقت خود را صرف تتبع خوب و تفکر عمیق کند تا بتواند حلقه‌های مفقوده استدلال‌ها، یعنی صغرا، کبرا و نتیجه محذوف را با تتبع و تفکر پیدا کند و استدلال را به صورت کامل درآورد. استاد باید برای هر مطلب، بیانی شفاف و مستدل داشته باشد و در یک کلمه عالم و مدرس و مخلص باشد.

امور مربوط به درس مانند طرح صحیح موضوع بحث، تشویق محصلین به اشکال و استقبال از اشکال در حد امکان، ایجاد روحیه نقادی در محصل، کم‌گویی و پرمحتواگویی، ارائه جزوه، قانع کردن مستشکل با پاسخ صحیح. در یک کلمه می‌توان گفت استاد باید برای محصل درس بگوید.

اما امور مربوط به پس از درس مثل نظارت بر مطالعه و مباحثه محصلان، گرفتن امتحان هر دو هفته یک بار از ابتدای درس و در یک کلمه دلسوز بودن برای محصلین. آخرین نکته هم اینکه استاد باید در تدریس کتب، نظم را رعایت کند؛ یعنی تدریس را از پایه‌های ابتدایی شروع کند.

طلاب جوانی که در خود استعداد تدریس را احساس می‌کنند باید چه مراحل علمی را برای اشراف بیشتر و مبرز بودن در رشته تدریس خود طی کنند؟

استاد حیدری فسائی

علاوه بر مطالبی که در جواب سؤال قبل عرض کردم، طلبه طالب تدریس، باید حداقل سه یا چهار پایه از پایه تدریسی خود بالاتر باشد. پیشنهاد می‌کنم که حوزه علمیه، کارگروهی علمی برای تشخیص صلاحیت مدرسین تشکیل دهد و فقط طلابی که در بررسی‌های این کمیته، قبول می‌شوند، اجازه تدریس پیدا کنند. البته نظر بنده در خصوص تدریس اصول و فقه این است که مدرس این دو باید در مرحله تحصیل خارج فقه و اصول باشد.

چه روش تدریسی را در زمینه فقه و اصول تجربه نموده‌اید و برای سایر اساتید توصیه می‌نمایید؟

تدریس خارج اصول باید واجد این ویژگی‌ها باشد: طرح صحیح موضوع بحث؛ ذکر اقوال مهم با ادله هر یک از اقوال، چنانکه سزاوار است؛ انتخاب یک نظریه با دلیل و رد ادله نظریات دیگر با دلیل؛ تشویق به اشکال و استقبال از اشکال در حد امکان؛ ایجاد روحیه نقادی در محصل؛ انصاف در بحث؛ معرفی کتب مورد استفاده در جلسه بعد؛ اهمیت‌دادن ویژه به مسائلی که ثمره عملی دارد؛ کم‌گویی و پرمحتواگویی؛ ارائه جزوه منظم و شفاف؛ موکول کردن انتخاب بعضی از نظریات به محصلین؛ قانع کردن مستشکل با پاسخ صحیح؛ نظارت بر مباحثه محصلین؛ امتحان و به تفکر انداختن محصلین در مسائل فکری.

نظر بنده اجمالا در خارج فقه این است که استاد باید این امور را به صورت مرتب رعایت کند: بیان موضوع همراه با تمامی شقوقات آن؛ مراجعه به ادله اربعه که قهرا قوت در علوم پایه مخصوصا علم اصول را می‌طلبد؛ بررسی دقیق هر یک از ادله؛ پیاده کردن دقیق مباحث تعادل و تراجیح در صورت تعارض ادله؛ ارائه نظریه و سپس مراجعه تفصیلی به اقوال علماء. قهرا این ترتیب در همه مسائل نیست بلکه بستگی به نوع مسئله دارد. در این روش، کتاب خاصی مد نظر نیست بلکه ابزار مدرس، موضوع و ادله اربعه است. البته بیان تفصیلی این روش که به نظر بنده مؤثرترین روش است، وقتی دیگر می‌طلبد.

عکس: علیرضا شاطری

۱۵ دیدگاه دربارهٔ «بایسته‌های موفقیت اساتید حوزه از نگاه استاد حیدری فسائی»

  1. سید مهدی

    سلام
    دمت گرم برادر! بالاخره چشممون بجمال استاد حیدری منور شد!

  2. رضا

    با سلام
    واقعا استاد حیدری یکی از بهترین اساتید حوزه علمیه قم هستش از حیث تواضع.اخلاق.معنویت.روش تدریس عالی.با حال و با صفا.شوخ طبع.دلسوز طلبه ها.هم و غمش تدریس عالی و یادگیری طلاب
    چند ماهی هست که درسشون میرم و تازه تا حدودی باهاشون آشنا شدم
    ناراحتی من از این بابته که ایشون سالیان متمادی تو حوزه دارن درس میدن ولی
    امثال من تازه دارن درسش میرن و باهاش آشنا شدن و این هم به خاطر سیستم درسی حوزه هستش…
    شیوه تدریس استاد بهترین شیوه هست چون دروسی که برای سطح گذاشتن چه اصول و چه فقه مخصوصا پایه های ۷و۸و۹و ۱۰متن های سنگین و پیچیده ای دارن که امثال استاد حیدری قادر هستن که با صبوری و آرامش خاص خودشون این متن ها رو توضیح عالی و شفاف و به نحو عالی بهم ربط بدن,ما طلبه ها هم تو سطح هدفمون همینه که اولا مفهوم این متن ها رو به نحو عالی بفهمیم ثانیا خود متن کتاب ها رو هم به نحو عالی متوجه بشیم و بتونیم ربط جملاتو بهم دیگه پیدا کنیم.گر چه سیستم درسی حوزه متاسفانه نحوی هستش که طلبه ها مجبور میشن با اساتید دیگه ای سطح رو تموم کنن ولی بعدا متوجه میشن که چه ضرر بزرگی کردن و بعدش فقط غصه خوردن و پشیمانی
    از طرف دیگه استاد حفظه الله خیلی به شاگردهاش روحیه درس خوندن میده چون واقعا دلسوز شاگردهاش هست و همین روش عالی تدریسش حاکی از این دلسوزیشه …
    البته بنده در درس خارج استاد شرکت میکنم و بنظرم شیوه درس خارج استاد هم یکی از بهترین شیو ه هاست
    خلاصه این شیوه تدریس چه در سطح حوزه و چه در درس خارج یکی از بهترین شیوه هاست مخصوصا برای حوزه امروزی که متاسفانه دروس سطح به درستی تدریس و خوانده نمیشوند
    در پایان از تمامی طلاب جدیدالورود به قم میخوام که اگه میخوان از درس خوندن تو سطح لذت ببرن سری به درس استاد بزنن تا صحت این گفته ها روشن بشه
    یا علی و التماس دعا

  3. طلبه جوان

    بسم الله
    با تشکر .به نظرم امثال استاد حیدری حفظه الله در زمان حیاتشون غریبن!
    وقتی از دست میرن تازه میفهمیم در کنار چه شخصیتی بودیم و غفلت زده گذشتیم…

  4. موسوی

    ایشون از دست نرفته ونمیرن درساشون بالای ۴۰۰نفرجمعیت شرکت میکنه ایشون ی آدم انفلابی و مدرس افغانی زمان ماست

  5. اردكاني

    باسلام-استاد حيدري حفظه الله رادعا ميكنيم انشاءالله سالم باشند واقعا استفاده ميكنيم از درسهاشون ياحق

  6. شاگرد

    با سلام و تشکر از تهیه کننده محترم
    استاد حیدری فسایی همین الان بهترین مدرس حوزه علمیه قم هستند.ایشون نه شهریه میدهند و نه شهریه میگیرند، با این حال پرجمعیت ترین کلاس اصول و فقه قم را دارند.
    تنها کسی که تو قم می تواند ادعا کند که شاگردها یش بدون گرفتن شهریه از استاد، سر درس حاضر می شوند ایشون است. بقیه ماهیانه شهریه میدهند باز اینقد شاگرد ندارند.
    من موفقیت ایشون را در منصف بودن و فتوّت ایشون می بینم.
    ایشون مطالب و نظریاتی که مال خودشون نیست به صراحت بیان می کنند و می گویند که مثلا فلان مطلب مال مرحوم صدر است.
    ولی خیلی از بزرگان این کار و نمی کنند و همه ی مطالب را به اسم خودشان تمام می کنند و اینکار درستی نیست
    استاد را باید به ارسطو و بقراط وسقراط زمان تشبیه کرد ایشون نظیر ندارند
    ایشون واقعا صاحب اجتهاد هستند.
    همه ی طلبه ها ایشون را دوست دارند.
    با همه ی طلبه ها صمیمی و دوست هستند .

  7. صافی

    از سال چهارم طلبگی و در مدرس امام مدرسه علمیه رضویه با ایشون آشنا شدم و تا کنون چه در کلاس و چه در خارج کلاس مشوق و راهنمایی بنده بودند
    استاد فقط استاد حیدری

  8. علیرضا

    سام بنده لذت بخش ترین و مفیدترین درسهای طلبگی خودم رو در محضر این استاد بزرگ حوزه گذروندم خدا انشا الله ایشون رو برای حوزه و عالم اسلام حفظ کنه

  9. مرتضی عبادی

    سلام علیکم خدمت همه عزیزان و درود خداوند بر استاد حیدری با اینکه از نزدیک ایشان را ندیدم و از روی سی دی به درس ایشان گوش میدهم خیلی علاقه ام به درس خواندن بیشتر شده لطفا در همه دروس صدای ایشان را ضبط کنید تا طلبه های در شهرستان هم استفاده نمایند و علم ایشان و روش تدریسشان جاویدان بماند . اجرکم عندالله

  10. مهدی

    هفت سال پیش کفایه رو تو شهرستان تمام کردم ولی خوب کفایه رو درک نکردم.بعد از گذشت هفت سال شروع کردم سی دی های کفایه استاد رو گوش کردن. الان رسیدم به واجب اصلی و تبعی.واقعا دارم لذت میبرم از کفایه.ای کاش همون هفت سال پیش با استاد اشنا میشدم.
    متن سنگین کفایه رو خیلی خوب روشن میکنه.

  11. شاگرد

    سلام علیکم. استاد حیدری واقعا به معنای حقیقی کلمه استادندواز یه طرف دیگه مصداق این روایت میباشند طبیب دواربطبه…،استاد تحصیل رو برای طلاب عجیب لذت‌بخش کرده جدا میگم.

  12. ناشناس

    لطفا کانال تلگرامی یا سروش برای کلاس های خارج این استاد عزیز اختصاص بدهید تا دیگران هم بتونند استفاده کنند

  13. توحید

    بنده از سی دی درسی استاد در شهرستان لذت میبرم .ایشان حق استادی از راهدور رو بر گردن بنده دارن

  14. عبد الحسین

    ای کاش آن گونه که شایسته و بایسته است ، از حضرت استاد حیدری فسایی در حوزه علمیه قدر دانی می شد.

  15. سروش

    سلام.جناب حیدری ازاساتیدمسلط هستند،ولی اشکالی که میتوان به ایشان داشت اینه که مطلب روتمامابه شاگردمیگن وجای اشکال باقی نمیمونه.

پاسخ دهید