بر خلاف صورت‌بندی روحانیت در سال‌های پیش از انقلاب اسلامی به دو گروه منزوی و فعال، امروزه این نهاد دچار تنوع زیادی از درون شده است. دلیل این امر را باید در مواجهه آنان با جزئیات مدنیت سیاسی و نیز حضورشان در ارکان مختلف حکومت دینی جستجو کرد. شناخت این تنوعات برای آنان که تحولات سیاسی و اجتماعی نهاد متولی دین را از نمای نزدیک دنبال می‌کنند، ارزش بسیاری دارد. این اثر بدون اینکه به همه جنبه‌های این بررسی بپردازد، تنها می‌کوشد روایت و موضع روحانیت حوزه علمیه قم در قبال نظم سیاسی و دینی را معرفی و مناقشات کانونی و در حاشیه آنان درباره سرشت و سیرت نظم دینی در سال‌های پیش از ظهور را مورد واکاوی و تحلیل خود قرار دهد.

گزارشی از کتاب

قرینه مقابله بدین معناست که هریک از دو یا چند کلمه یا جمله که میان آن‌ها طباق یا مقابله وجود دارد، بتواند مراد مفهومی یا مصداقی دیگری را مشخص کند یا بر حذفی از یکی از طرفین گواه باشد. کارکرد قرینه مقابله در قرآن کریم در عرصه بیان معنای واژه‌ها، بیان مصداقِ مراد، بیان محذوف، بیان نکات فقهی و ادبی است.

مروری بر آخرین شماره فصلنامه

دکتر رسول جعفریان در مصاحبه خود با مجله، دو ویژگی‌ درباره شعائر حسینی را نام می‌برد: «تقدس حادثه عاشورا» و «برخورداری آن از زمینه مناسب برای ایجاد مراسم عزاداری». وی با رد ادعای غلط برخی افراد در تلاش برای شبیه دانستن مراسم عزاداری امام حسین(ع) به افسانه‌های قدیمی قومی، درباره زیاده‌روی و مبالغه در شعائر حسینی هشدار داده است.

نقد کتاب

کتاب اشکالات بسیاری دارد؛ طوری که حتی نمی‌توان آن را در حد یک کتاب متوسط ارزیابی کرد. ارتباط سیاسی مرجعیت با انگلستان و سیاست‌های آن را نمی‌توان صرفاً به‌صورت ادعا مطرح کرد؛ چنین اتهام سنگینی نیاز به سند و مدرک محکم دارد که در این کتاب چنین مدرکی ارائه نشده است.

معرفی کتاب نگاهی به تاریخ تفکر امامیه

جریان تشیع در درون خود، جریان عقل‌گرایی و حدیث‌گرایی را پرورش داد و روزبه‌روز عقل‌گراتر و حدیث‌گراتر می‌شد؛ اما بهترین راه و محکم‌ترین روش، اعتدال و میانه‌روی است که آن را می‌توان در روش و منش افرادی چون شیخ مفید، شیخ طوسی و علامه حلی دید. بنابراین باید مکتب بغداد را بازخوانی کرد و با اصلاح هستی‌شناسی، انسان شناسی، معناشناسی، مبدأشناسی و فرجام‌شناسی آن مکتب، مکتبی به‌نام مکتب نوبغدادگرایی به جامعه عرضه کرد.

نگاهی به شماره جدید مجله حوزه

در یکی از مقالات با عنوان «سبک زندگی معصومان»، نویسنده سعی می‌کند نشان دهد که ائمه(ع) روزگار خود را به گوشه‌نشینى و عبادت سپرى نمى‏‌کردند؛ بلکه کار کردن را عبادت مى‌‏دانستند. از گزارش‌هاى تاریخى استفاده مى‌‏شود که معصومان در تولید ثروت پیشگام بوده‌‏اند. درآمد آنان از راه کارگرى، دامدارى، کشاورزى، تجارت و گاه بیت‌‏المال بوده است. همچنین آن‌ها درآمد خود را صرفاً برای خانواده هزینه نمی‌کردند؛ بلکه از آن برای رفع نیاز نیازمندان، اصلاح بین شیعیان، آزادى بردگان و مقوله‌ی وقف نیز استفاده می‌کردند.

معرفی کتاب

استفاده از قواعد فقه سیاسی علاوه بر اینکه مکلف – اعم از فرد یا حکومت – را در دست‌یابی مناسب و به موقع به حکم شرعی راهنمایی کرده و راه را بر معضلات بعدی مسدود می‌نماید، می‌تواند چارچوب‌هایی نیز برای فقه سیاسی در راستای همسویی و یکسان‌سازی روابط مردم و حاکمان ایجاد کند.

مروری بر مقالات

در مقاله‌ی «بررسی فقهی ضمان خسارات ناشی از خطای قاضی» نویسنده ضمن توجه به قول مشهور فقهای امامیه مبنی بر ضمان بیت‌المال در مقابل خسارات و جنایاتی که به سبب خطای قاضی رخ داده است، قول برخی فقهای متأخر را نیز مورد توجه قرار می‌دهد که در این مسأله ولی دم را ضامن اشتباهات قاضی دانسته‌اند.

معرفی کتاب

در ارتباط با تاریخچه قواعد فقهی، مؤلف بر این نظر است که قواعد فقهی در مکتب امامیه مراحلی چند را سپری کرده و تمایز این مراحل بر اساس آغاز تلاشی جدید در هر مرحله است؛ به این معنا که شروع یک مرحله به‌معنای پایان یافتن مرحله قبل نیست. پایه‌گذاری قواعد فقه بنابر اعتقاد امامیه، ـ برخلاف اهل سنت ـ عصر وحی تا آغاز عصر غیبت را شامل می‌شود. پس از آن‌که قواعد فقهی در کتاب‌های فقهی مورد استناد قرار گرفت و به آن‌ها استدلال شد، با توجه به اهمیت به‌سزای آن‌ها رفته‌رفته فقیهان بر آن شدند تا این نگاه آلی را به نگاهی استقلالی تبدیل کنند.

معرفی کتاب

قرآن نه‌تنها جامعه معاصرش را از بدعت‌ها پاکسازی کرد، بلکه برای پیش‌گیری از بروز بدعت‌های جدید نیز، از ابزارهای گوناگون – چون بیان جامعیت و ابدیت دین، نقد و طرد بدعت‌گذاران – بهره جست. مصادیق اصطلاحی بدعت را می‌توان در آیات مربوط به غلو، افترا، جعل، لَبْس، دروغ بستن بر خدا، تحریم و تحلیل بی‌سند و عقاید شرک‌آمیز (مثل نسبت دادن فرزند به خداوند) شناسایی کرد.